Dit lemma behandelt alle zelfverklaarde ‘paranormale begaafden’ die beweren dat ze met de doden kunnen communiceren, die zeggen in de toekomst te kunnen kijken, die pendelend of Bach-bloesems raadplegend misdaden proberen op te lossen, kortom: iedereen die over krachten zegt te beschikken die de wetten der wetenschap niet kunnen verklaren. Soms lijkt het alsof die zelfverklaarde helderzienden daadwerkelijk dingen over u weten die ze onmogelijk konden weten. Maar zo onmogelijk is dat meestal niet. Een medium of helderziende is eigenlijk niets anders dan een goochelaar of illusionist zoals Jan Bardi of Hans Kazan. Goochelaars-illusionisten zagen mensen doormidden, laten mensen en dingen verdwijnen en verrichten veel andere hocuspocus waarvan men beseft: dit kán niet echt zijn, maar hoe doen ze het? Als er al eens een truc wordt uitgelegd, staan we er vaak van versteld hoe eenvoudig die in elkaar zit en hoe gemakkelijk we ons in de luren laten leggen.   Mediums doen hetzelfde, maar omdat het over onszelf gaat – iemand die we héél erg belangrijk vinden – zien we plotseling de trucs niet meer en laten we ons meeslepen. Net zoals goochelaars en illusionisten jaren oefenen tot ze hun illusie tot in de perfectie kunnen uitvoeren, oefenen mediums lange tijd op de techniek die hun zo’n aanzien bezorgt: cold reading of koud lezen. De techniek bestaat voornamelijk uit het vissen naar details. De, eh… paranormaal begaafde zegt iets vaags en suggestiefs, bijvoorbeeld: ‘Ik krijg een sterk gevoel over januari.’ De klant in kwestie hoeft in veel gevallen niet eens iets te zeggen, zijn of haar lichaamstaal verraadt al snel aan het medium of het al dan niet een goeie gok betreft waar op verder te bouwen valt. Vaak wordt het de charlatans heel erg gemakkelijk gemaakt. Mensen die mediums raadplegen, zijn per definitie enthousiast en gewillig, en vooral goedgelovig: ze willen echt met hun overleden geliefde praten of meer weten over wat hun in de toekomst te wachten staat. Het zijn al believers. Als de klant antwoordt: ‘Ik ben in januari geboren’, of: ‘Mijn moeder is in januari gestorven’, dan zal het medium snel antwoorden met: ‘Ja, dat kan ik zien’, waarmee hij/zij het idee versterkt dat hij/zij preciezer was dan hij/zij in werkelijkheid was. Is de reactie negatief, dan schakelt het medium snel op iets anders over. Soms legt het medium schaamteloos de schuld voor een mislukking bij de klant zelf, omdat die iets zou onderdrukken (waarmee meteen weer een ander onderwerp is aangesneden). Dergelijk vissen naar informatie is een echte kunst en een goed medium heeft een ruim arsenaal aan lokaas klaarliggen. Uiteraard heeft het medium het diverse malen fout. Maar de fouten die de paragnost(e) maakt, worden heel vaak vergeten door de klant én door het publiek. Wat wordt herinnerd, zijn de zaken die juist werden ‘geraden’, waardoor men de algemene indruk krijgt dat de helderziende inderdaad meer kan dan wij gewone stervelingen. Dit lijkt (en is) verwant met het oude psychologische beginsel: een mens ziet wat hij wil zien en negeert de rest. Voor wie toch gelooft in dergelijke onzin, durven we dan ook een optreden aan te raden van collega Gili. In z’n Gilicatessen– en Iedereen Paranormaal-optredens toont hij op uitmuntende wijze aan dat hij met die technieken hetzelfde kan als al die mediums die zuurverdiende centjes vragen voor hun charlatanerieën.   In 2011 ‘ontdekte’ het Nederlandse societywezen Patty Brard haar – houd u vast – helderziendheid. Mevrouw Brard nam haar gave uiterst serieus. Ze beweerde met haar overleden broer te communiceren, die haar naar verluidt de tip gaf om tien kilo af te vallen. Dat hadden wij haar ook kunnen zeggen. Naast Patty Brard zijn er overigens nog zo’n drieduizend Nederlanders die paranormaal begaafd beweren te zijn.   Het is heel gemakkelijk om deze mensen te ontmaskeren, maar wie kritiek durft te uiten, moet weten waar hij of zij aan begint. Ze halen meteen hun grootste wapen naar boven: laster en bedreigingen. Zo was er Ingrid Holvoet, iemand die beweert dat ze vanaf een afstand na uitsluitend een telefoongesprek mensen diepgaand kan veranderen. Een ‘standaardbehandeling’ bij haar kost 3200 euro. Gefundeerde kritiek kon niet uitblijven en SKEPP liet, bij monde van haar voorzitter, van zich horen. Wat volgde was een pagina’s lange lastertekst op de website van Holvoet gericht tot de voorzitter van SKEPP. Ook ik kan erover meepraten. Enkele jaren geleden plaatste ik op de (niet meer bestaande) website van Het Woordenboek van de Skepticus enkele namen als voorbeelden van vermeende paranormaal begaafden. Een van hen, een zelfverklaarde paragnost, astroloog, psychotherapeut, en nog (heel) veel meer uit Melsele, nam dit niet. Hij nam contact op met mijn werkgever en eiste mijn ontslag of op z’n minst de excuses van de werkgever in kwestie. Ook een andere vereniging werd aangesproken en werd op de hoogte gesteld van wat haar bestuurslid allemaal durfde te beweren. Deze pitbullastroloog, die op internet aan ultieme zelfverheerlijking doet door op fora onder verschillende namen zichzelf hoog aan te prijzen, plaatste net als Holvoet een internetpagina vol laster die pas na het indienen van een gerechtelijke klacht werd verwijderd. Ondertussen probeert de man in kwestie contact op te nemen met meneer Google zelf om toch maar al dat negatieve commentaar over zijn persoon te verwijderen. Dat hij dat als paranormaal begaafde niet had kunnen voorzien! En dat is meteen het tere punt van al deze oplichters. Als het ertoe doet, kunnen ze ineens niets voorspellen. Geen rampen, niet de locatie waar zware misdadigers zich ophouden, geen winnende lottocijfers, geen oplossingen voor ziektes – wél flauwe excuses waarom het niet kan. Kortom: als het erom gaat hun zogezegde talent écht ten dienste te stellen van zaken die de mensen werkelijk zouden helpen, dan sturen ze hun kat. Nogal wiedes, zulke zaken vallen niet af te lezen uit het gedrag van mensen en hun techniek laat hen daarbij in de steek.   Patrick heeft Jacqueline, de winnares van Het Zesde Zintuig van 2009, publiekelijk uitgedaagd om zich te laten testen door SKEPP. Zijn belofte: als ze de test doorstaat, laat hij zijn rechterarm amputeren, om daarna ‘haar eenarmige assistent te worden en samen de wereld te redden…’ Jacqueline heeft geweigerd. Zoals Confucius ooit zei: het is beter een klein lichtje aan te steken dan bang te zijn voor de duisternis. Laat dit artikel jouw lichtje zijn in de duistere wereld van die oplichters.


Oorspronkelijk verschenen in mijn boek: Vergaat de wereld in 2012?