Nederland en Vlaanderen hebben er enkele jaren geleden het eerst kennis mee gemaakt via het televisieprogramma De babyfluisteraar, alias de Schot Derek Ogilvie, een man die beweert de gedachten van baby’s en peuters te kunnen lezen zodat hij te weten komt wat er precies met de kinderen aan de hand is. Er is echter veel meer aan de hand met Derek Ogilvie zelf.

Feit: in 2007 onderging Derek Ogilvie op eigen verzoek een test aan de beroemde James Randi Educational Foundation. Randi bood een geldprijs van een miljoen dollar aan wie onder gecontroleerde omstandigheden kon aantonen dat hij of zij wel degelijk over paranormale gaven beschikte. Het zal niemand verbazen dat tot nu toe niemand de prijs heeft weggekaapt. Ook Ogilvie niet, integendeel. Hij faalde en hij faalde zelfs op spectaculaire wijze. U kunt het filmpje bekijken op www.randi.org.

Het is belangrijk om te weten dat Ogilvie de testprocedures van tevoren heeft bekeken en er volledig mee heeft ingestemd, een ondertekend statement (met getuigen) is daar het bewijs van. Ogilvies score is echter statistisch gezien nog poverder dan die van iemand die gewoon lukraak zou raden. Ogilvie is dan ook – mocht u het nog niet hebben geraden – een zuivere oplichter.

Aan de andere kant, wij zijn bereid om aan te nemen dat hij misschien zuiver op de graat is. In die zin dat hij daadwerkelijk gelooft dat hij over speciale gaven beschikt. Maar wat is erger, een oplichter zijn of een idioot?

Wie een aflevering van De babyfluisteraar bekijkt, zal steeds hetzelfde patroon zien:

• Misleiding: Ogilvie gedraagt zich wat excentriek, maakt vreemde bewegingen en bizarre geluiden zodat mensen overdonderd raken en zich niet meer zo goed kunnen concentreren op de realiteit.
• Intimidatie: Ogilvie is vrij agressief en plaatst zich al heel snel in het gesprek boven de mensen die hij zogezegd helpt, hij forceert een hiërarchie waarbij hij bovenaan staat – ‘u moet wel meewerken, anders lukt het niet…’ – waardoor zijn ‘slachtoffers’ nog minder kritisch worden.
• Koud en warm lezen: Ogilvie maakt gebruik van de typische cold reading trucs – hij vist en gokt maar raak en af en toe gokt hij juist. De mensen onthouden slechts de juiste gokken, maar vergeten de missers, en dankzij de montage worden de missers zelfs niet meer getoond. Het nieuwe aan zijn aanpak is dat hij doet alsof hij de kinderen ‘leest’, maar eigenlijk past hij cold reading toe op de ouders. Sluw!

Tel daarbij op dat een stel dat zich voor een sessie bij Ogilvie aanbiedt per definitie al openstaat voor onwetenschappelijke hocuspocus en dus gemakkelijk te beïnvloeden is. Een goudmijn voor iemand die de cold reading een beetje onder de knie heeft.

Een typische reactie op dergelijke kritiek, op negatieve commentaar tout court, is dat het niet uitmaakt of Ogilvie echt paranormaal is of niet, als de mensen zich maar geholpen voelen. Die redenering gaat echter helemaal niet op. Wie dit beweert, denkt niet na over de eventuele schadelijke gevolgen van paranormale oplichting.

De belangrijkste opwerping is wel dat de rust bij de kinderen na deze oplichting doorgaans van korte duur is. Er valt niet in te schatten wat de gevolgen op lange termijn zijn. Dit is te vergelijken met het placebo-effect van homeopathische middelen.

En dan is er nog het niet onbelangrijke Hawthorn-effect, dat wellicht ook meespeelt. Kort gezegd: gewoon het feit dat er plotseling extra aandacht is voor het kind – van de ouders, maar ook van vreemden, onder wie Ogilvie; het feit dat het kind plots aan iets speciaals meedoet waarbij het intensief in de belangstelling komt te staan, heeft een positief effect op de snotneus in kwestie. Dat het positieve effect vaak van korte duur is, komt omdat de extra aandacht intussen is verdwenen.

Kortom, het lijkt alsof Ogilvie problemen oplost, maar dat doet hij in werkelijkheid niet. Een beetje toneelspelen, dramatisch muziekje eronder, wat zwart-witbeelden en hup, de goedgelovige kijker is in de ban.

Ongetwijfeld is men bij de commerciële zenders wel op de hoogte van de frauduleuze praktijken van Derek Ogilvie en zijn team. Ogilvie is een schoolvoorbeeld van paranormale oplichterij: met vage claims en suggestieve handelingen de mensen in verwarring brengen, hen misleiden en vooral: geld uit hun zakken kloppen. Een serieuze test mijden ze en áls ze er een ondergaan en onweerlegbaar falen, is hun reactie: het resultaat en de test zelf in twijfel trekken. De commerciële zenders werken hier gretig aan mee, want zij strijken de inkomsten op van uitgezonden commercials tijdens de serie. En zo is dus iedereen blij, behalve de onschuldige ‘slachtoffers/klanten’ van Ogilvie, die worden opgelicht waar ze bij staan.

Deze uitzendingen zijn een nieuw triest dieptepunt voor de commerciële zenders. Ze zijn niet slechts een aanslag op het gezond verstand. Ook op het fatsoen.

Derek Ogilvie is inmiddels niet de enige babyfluisteraar. Sinds het succes van zijn programma’s zijn uiteraard diverse andere charlatans zich ook op die markt gaan begeven. Extra inkomsten!

De Nederlandse Let Robert Mikelsons wou een kinderdagverblijf oprichten en was met z’n mannelijke partner ook in een adoptieprocedure maar werkte intussen bij een crèche als babyfluisteraar. Jammer genoeg bleek die titel een dekmantel te zijn voor pedofiele praktijken. In 2008 was daarover al een klacht tegen hem ingediend, maar zonder gevolg. Het duurde uiteindelijk tot december 2010 voordat het gerecht hem in het vizier kreeg.

Een andere fluisteraar is de Nederlander Jorrit de Jong. Volgens hem kan hij energieën waarnemen die baby’s ook kunnen waarnemen, maar volwassenen niet. Ook andere fluisteraars gebruiken die theorie, of liever: dezelfde slimme truc. En raad eens? Inderdaad, die energie kan wetenschappelijk op geen enkele manier worden waargenomen. Onmogelijk te bewijzen dus. Zoals zovele oplichters teren deze windbuilen op de goedgelovigheid van hun medemensen. Dit is overigens een goede vuistregel: wanneer iemand onwaarneembare ‘energiebanen’ en dergelijke nodig heeft om zijn of haar onzin enige ernst mee te geven, zoek dan de uitgang!

Intussen zijn er al paardenfluisteraars, hondenfluisteraars, kattenfluisteraars, vogelfluisteraars, varkensfluisteraars, koeienfluisteraars… Dierentemmers met kapsones, zeg maar.

Er is zelfs een verffluisteraar, een reclamecreatie met knipoog van het verfbedrijf Histor dat voor het wereldkampioenschap in Zuid-Afrika een verffluisteraar naar Zuid-Afrika stuurde waar die in de kleedkamer van de Duitse ploeg merkte dat alle oranje muren bijzonder blij waren.

Oorspronkelijk verschenen in mijn boek: Vergaat de wereld in 2012?