Atlantis is een hypothetisch eilandenrijk waar zich 11.000 jaar geleden een geavanceerde beschaving zou hebben ontwikkeld; die beschaving zou echter door een apocalyptische natuurramp ten onder zijn gegaan. Het belangrijkste woord in vorige zin is ‘hypothetisch’. We kunnen namelijk met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid stellen dat het bestaan van Atlantis een pure mythe is. Correctie: met zekerheid. De enige tekst waarin Atlantis ooit werd vermeld, is een moralistische tekst van Plato: een discussie over de utopische (!) samenleving Atlantis die negenduizend jaar eerder in oorlog zou zijn geweest met Athene, maar die tegen de superieure Grieken vanzelfsprekend het onderspit moest delven. Goed gevonden van die dekselse Plato! Maar volslagen onzin. Indien die oorlog daadwerkelijk had plaatsgevonden, zou dat wel héél kras zijn geweest. Negenduizend jaar voor Plato liep er in het gebied dat we nu als Griekenland kennen per slot van rekening nauwelijks een mens rond, laat staan dat er soldaten waren om tegen te vechten. Voor een echte oorlog moet men vooralsnog met twéé legers zijn. Dat men het meestal heeft over de ‘verzonken stad Atlantis’, is makkelijk te verklaren, want een zondvloed geeft de mythevorming een min of meer historische context. Vloedgolven waren immers geen uitzondering in de Middellandse Zee. Denk alleen maar aan het eilandje Thera (het huidige Santorini), dat omstreeks 1620 v.Chr. door een vulkaanuitbarsting werd verwoest, een uitbarsting die tsunami’s veroorzaakte aan de Griekse kusten. En recenter, in 1755, werd de Portugese hoofdstad Lissabon door een vloedgolf van meer dan tien meter hoog getroffen.   Plato was dus de eerste en meteen ook de enige scribent die Atlantis ooit vernoemde. Dat is, hoe u het ook bekijkt, een wel erg magere basis om het verhaal van de verzonken beschaving voor waarheid te nemen. Maar goed, er zijn drie theorieën:

1. Atlantis is gewoon een verzinsel van Plato.
2. Atlantis is het verhaal van het eiland Thera, maar aangedikt.
3. Atlantis heeft werkelijk bestaan.

Er zijn vreemd genoeg echter nog altijd mensen die tegen alle logica, weldenkendheid en historisch inzicht in, voluit voor optie 3 gaan. Volgens ons moeten we om dit te verklaren weer naar dat vermaledijde woordje grijpen: het idee van een duizenden jaren oude en op mysterieuze wijze verdwenen beschaving is natuurlijk een heel romantische gedachte. Laten we wel wezen, als er 11.000 jaar geleden een bijzonder geavanceerde – sommigen spreken zelfs van een ‘hoogtechnologische’! – beschaving zou hebben bestaan, dan hadden we er op zijn minst toch íéts van moeten kunnen terugvinden, zeker met de jongste technologieën zoals satellietarcheologie, waarmee op dit moment honderden nieuwe opgraafsites in Egypte worden bepaald en zelfs nieuwe, nog niet ontdekte piramiden en tempels kunnen worden gevonden. De zoektocht naar Atlantis heeft daarentegen tot nu toe volstrekt níéts opgeleverd, zelfs geen asbak met ‘souvenir d’Atlantis’ erop. Atlantis werd door believers natuurlijk al wel ‘gevonden’. Waar? Houd u vast: in de buurt van de Azoren, Amerika, Scandinavië, de Noordzee, de Britse eilanden, het eiland Cuba, Zuid-Spanje, Kreta, Cyprus, Santorini en de Canarische Eilanden. Ook worden Egypte, Indonesië, Madagaskar, Australië en zelfs Antarctica genoemd als mogelijke vindplaatsen van Atlantis. Keuze zat dus. Kroniekschrijvers die in de veertiende eeuw het Portugese eiland Madeira zagen liggen, gehuld in een nevel waar rode toppen doorheen schemerden, dachten ook dat ze het mythische Atlantis hadden gevonden.   Zoals in zovele andere mythische en zogeheten paranormale kwesties waren de nazitheoretici bijzonder geïnteresseerd in Atlantis. In 1938 organiseerde Reichsführer-SS Heinrich Himmler een expeditie naar Tibet om er ‘Arische Atlantiërs’ te vinden, al melden andere bronnen dat het eerder een biologische expeditie was die eropuit werd gestuurd om de oorsprong van het ‘Kaukasische’ ras te vinden. In 1966 beweerden sommigen dat Antarctica wel eens Atlantis zou kunnen zijn. Men baseerde zich op een in 1513 getekende wereldkaart van de Ottomaanse zeevaarder Piri Re’is die de kust van Antarctica weergeeft en Antarctica als eilandengroep. Aangezien Antarctica pas in de achttiende eeuw officieel werd erkend, moest Re’is de informatie van elders hebben gekregen, zo was de merkwaardige redenering. In 2004 beweerde de Amerikaans vorser Robert Sarmast dat de resten van de verzonken stad zich bevonden zich op de bodem van de Middellandse Zee, tussen het eiland Cyprus en Syrië. Een jaar eerder verklaarde hij nog dat Cyprus zelf het niet-gezonken gedeelte van Atlantis was. Er werd uiteraard geen verzonken stad gevonden. In 2009 was er groot nieuws. Atlantis was zonder twijfel ontdekt! Via Google Ocean werd een ‘rooster van straten’ opgemerkt op de bodem van de Atlantische Oceaan en dat was volgens believers vast en zeker de verloren stad Atlantis. Google Ocean liet een op een luchtfoto lijkend beeld zien, genomen op 5,6 kilometer diepte, op zo’n 1000 kilometer uit de kust van Noordwest-Afrika, nabij de Canarische Eilanden. Het ging om een bijna perfecte rechthoek, waarin rechte lijnen te zien waren die wel eens straten zouden kunnen zijn. Maar de believers kraaiden te vroeg victorie, want het lijnenrooster bevond zich niet op de zeebodem. Wat op de foto te zien is, zijn gewoon de routes die de met sonar uitgeruste boten hebben gevolgd om dat stuk zee in kaart te brengen. Het zijn dus sporen die de sonar op de foto achterlaat, geen details van de zeebodem zelf. In maart 2011 beweerde de Amerikaanse onderzoeker Richard Freund dat hij Atlantis eindelijk had gevonden. Volgens Freund ligt het mythische eilandenrijk onder een moerasgebied in Zuid-Spanje, iets ten noorden van de stad Cadiz. Hij maakte daarvoor gebruik van satelliettechniek en beweerde een onder water gelopen stad te hebben gevonden. Freund is voorlopig de laatste in een lange rij en zijn bevindingen zijn nog lang niet aan de werkelijkheid getoetst. We zijn er vrij gerust op dat het ook nu weer loos alarm zal zijn. We staan trouwens niet alleen met deze overtuiging. Ook volgens de Nederlandse historicus Martijn Icks heeft het legendarische eiland nooit bestaan. Er is een verwijzing in een tekst van Plato, maar meer niet. Houd daarbij in gedachten dat Plato wel te porren was voor verzonnen personages en onbestaande plaatsen, en u beseft: de zoektocht naar Atlantis is even nuttig als de queeste naar een manier om eenden te leren fietsen.   Maar hé, iedereen kan zich wel iets voorstellen bij Atlantis – die romantiek, nietwaar – vandaar dat Martijn het mythische eiland als basis koos voor een boek waarin Atlantis als een klassieke beschaving wordt beschreven. Atlantis is lang niet het enige fabelachtig rijk dat de fantasie op hol doet slaan. Een overzicht:

• De zeven steden van Cibola: Zeven legendarische steden die zich volgens de overleveringen ergens in het zuidwesten van de Verenigde Staten zouden bevinden. De steden zouden bevolkt worden door indianen en over ongekende rijkdommen beschikken. Francisco Coronado deed een poging de gouden steden te vinden, maar vond niets anders dan tipi’s en huizen van gedroogde baksteen.
• El Dorado: Een stad, een koninkrijk of misschien wel een heel imperium: er bestaan heel wat verhalen over El Dorado, dat diep in de Amazonejungle van Zuid-Amerika zou liggen. Er werden vele expedities op touw gezet, naast de Spanjaarden hebben ook de Nederlanders, Fransen en Engelsen naar El Dorado gezocht. Er werd tot diep in de achttiende eeuw gezocht in Colombia, Venezuela, Brazilië en Guyana, maar ondanks de vele geruchten over mogelijke vindplaatsen bleek nergens alles goud wat er blonk…
• Hyperborea: Volgens de oude Grieken lag Hyperborea ergens in het hoge noorden, een perfect land met 24 uur per dag zonneschijn. In de achttiende en negentiende eeuw inspireerde dit verhaal onder andere Noord-Europese en Noord-Amerikaanse volkeren ertoe zichzelf als Hyperboreanen te zien. Ze beschouwden zichzelf als hoger en meer ontwikkeld dan zuidelijkere landen en volkeren.
• Lemuria: De geoloog Philip Sclater lanceerde in de twintigste eeuw de theorie dat er in de Indische Oceaan een grote landmassa gelegen moet hebben. De theorie moest de overeenkomsten verklaren tussen de fauna in India en op Madagaskar; Sclater noemde het vergeten continent Lemuria. Wetenschappelijke inzichten over platentektoniek hebben later uitgewezen dat de biogeografische overeenkomsten verklaard kunnen worden zonder Lemuria. Bepaalde religieuze groepen geloven echter nog steeds in het bestaan ervan.
• Mu: De Franse schrijver Augustus Le Plongeon kwam in de twintigste eeuw met een theorie over het bestaan van een groot continent in de Atlantische Oceaan dat Mu zou moeten heten. De Engelsman James Churchward dacht dat Mu in de Stille Oceaan lag en meende dat het de ontwikkeling van diverse talen en culturen in Azië zou kunnen verklaren. In de jaren 1930 propageerde Kemal Atatürk, de stichter van de Turkse staat, dat Mu de oorspronkelijke woonplaats van het Turkse volk was geweest.
• Het Rijk van Pape Jan: Van de dertiende tot de achttiende eeuw werden overal in Europa verhalen verteld over het christelijke Rijk van Pape Jan (ook wel de priesterkoning), dat ergens in het oosten van Azië zou moeten liggen. Het zou een machtig land zijn en ontelbare expedities zijn ondernomen om het te vinden. Paus Alexander III stuurde er brieven heen. Hij kreeg geen antwoord, maar in het kader van de kruistochten beweerden geestelijken dat de priesterkoning ook met een leger op weg was naar het Heilige Land om te helpen bij het verdrijven van de ongelovigen.
• Shambhala: Shambhala was een mysterieus koninkrijk, waarvan men zei dat het ergens in binnen Azië zou liggen. Het was een boeddhistische samenleving, waar mensen de hoogste graad van verlichting, inzicht en vrede hadden bereikt. De verhalen over Shambhala hebben de ontwikkeling van een aantal kleine religies in Europa en de VS beïnvloed en hebben ook een rol gespeeld in de ontwikkeling van de literatuur, vooral binnen de mystiek en het occultisme.

Maar ons advies is om de zoektocht naar al deze fictieve oorden te staken, wij raden u eerder aan om een eend te leren fietsen. Kunnen we allemaal een keer lachen!


Oorspronkelijk verschenen in mijn boek: Vergaat de wereld in 2012?